على اصغر شميم
142
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
چندين ماه مورد كشمكش بين آصف الدوله و محمد شاه بود عاقبت آصف الدوله مشهد را رها كرد و به تهران رفت و شاه او را به عتبات تبعيد كرد . پس از تبعيد آصف الدوله به عتبات ، حسن سالار به كمك دو سردار سابق الذكر از تركمانان و كردهاى مرزنشين و افراد متفرقه سپاهى گرد آورد و علنا عليه حكومت مركزى قيام كرد . محمد شاه به اشاره صدراعظم ، برادر بزرگ سالار ، حاجى ميرزا محمد خان مشهور به بيگلربيگى را كه داماد محمد شاه بود ، به حكمرانى خراسان منصوب و او را مأمور نمود كه حسن خان را با نصايح سودمند از آن خيال بازدارد . بيگلربيگى چون به مشهد رسيد در مخالفت با حكومت مركزى با برادر خود سالار همداستان شد و سالار كه به دستيارى و كمك برادر خويش قوت گرفته بود ، بسيارى از حكام خراسان شمالى « 1 » را نيز با خود همراه ساخت و تركمانان كوكلان را به تاختوتاز به ناحيه بسطام و شاهرود برانگيخت و جمعى از افغانهاى اطراف هرات را نيز به اردوى خود ملحق ساخت « 2 » . محمد شاه در به دو امر دو تن از سرداران آذربايجان سرتيپ محمد على خان ماكوئى و ابراهيم خليل خان ماكوئى را به دفع سالار فرستاد . ولى سرداران مذكور موفق به تصرف مشهد نشدند و با وجود كوشش بسيار نتوانستند از حدود نيشابور پيشتر برانند . محمد شاه ناچار حكومت خراسان را به برادر خود حمزه ميرزا حشمت الدوله كه مردى دلير بود واگذاشت . او را با سپاه كافى به خراسان روانه ساخت . در آن موقع قريب 20000 تن سرباز داوطلب خراسانى و كرد و شادلو و افغان و تركمان در اردوى سالار گرد آمده بودند . او چون خبر حركت حمزه ميرزا را به جانب خراسان شنيد ، جعفر قلى خان شادلو را با 12000 نفر از سبزوار كه در اردوگاه او بود ، به بسطام فرستاد و آن لشكر در ميامى ( بين سبزوار و بسطامى ) با اردوى حمزه ميرزا مصادف شد و پس از زدوخورد مختصرى شكست خورد . انتشار خبر شكست مزبور موجب تفرقهى سپاه سالار گرديد ، وى از سبزوار به جوين گريخت و جمعى از تركمانان را مجددا گرد آورد و به كلات حمله برد و در پناه استحكامات آن قلعهى طبيعى مدت 8 ماه برابر سپاه حمزه ميرزا مقاومت ورزيد . در اوايل سال 1264 هجرى قمرى سالار مجددا قوتى حاصل كرد و حمزه ميرزا براى آنكه ايلات كوكلان و يموت را از همدستى با سالار منصرف سازد به سركوبى آنان شتافت 300
--> ( 1 ) - محمد خان بغايرى ، سليمانخان درجزى ، جهانگير خان گرجى ، حيد قليخان شادلو كه بعد از گرفتار شدن سالار نيز تا مدتى در خراسان شمالى به مخالفت خود با حكومت مركزى باقى بودند . ( 2 ) - يار محمد خان وزير كامران ميرزا كه پس از كشتن كامران ميرزا در هرات استقلال يافته بود ، طغيان سالار را تقويت مىكرد .